Landschuurtjes

Foto Landschuurtje Leeweg bij no. 12 Noordwijkerhout Werkgroep Bollenerfgoed klInventarisatie landschuurtjes in de Duin- en Bollenstreek

Ooit stonden er op het bollenland in de Duin- en Bollenstreek honderden landschuurtjes, maar hun aantal neemt in hoog tempo af. Sinds de mechanisatie zijn ze overbodig geworden. Ze staan te verkrotten en er worden er steeds meer afgebroken. Maar nu is er een reddingsplan van start gegaan. Enkele landschuurtjes worden gerenoveerd en geschikt gemaakt voor recreatie. 

De schuurtjes vertellen het verhaal van de landarbeid in de bollenteelt. Ze hadden meerdere functies: opbergplaats voor manden, rieken en schoffels die op het land werden gebruikt, maar ze werden vooral gebruikt door de bloemistarbeiders. Zij konden er hun brood opeten en schuilen tegen de regen en wind. Zij waren dag in dag uit op de bollenvelden aan het werk: bollen planten, bemesten, rietdekken, ziekzoeken, rooien enzovoort. Er waren nog geen machines, dus al het werk ging met de hand. Ook als het slecht weer was werd er doorgewerkt. 
Aan het begin van de twintigste eeuw, nadat de bloemistknechts en bollenarbeiders zich hadden georganiseerd in vakbonden, moesten de bedrijven iets te doen aan de arbeidsomstandigheden voor hun personeel. Daardoor zien we vanaf dat moment steeds meer schuurtjes in het landschap komen.

Foto Landschuurtje Rijnsburgerweg to no. 25 Voorhout Foto Werkgroep Bollenerfgoed klSchaften en schuilen

De meeste schuurtjes op het bollenland zijn simpele rechthoekige gebouwtjes met een zadeldak met pannen of golfplaten. Zoals ook de sociale omstandigheden van bedrijf tot bedrijf verschilden, is er ook veel variatie in het uiterlijk van de schuurtjes op het bollenland. De ene baas liet door een aannemer een keurig stenen huisje bouwen, de ander vond het al genoeg als de arbeiders zelf van sloophout een keet in elkaar timmerden. Doorgaans zijn het simpele rechthoekige gebouwtjes met een zadeldak met pannen. Ze zijn er van hout, geverfd of in de carbolineum, van baksteen of kalkzandsteen en de latere modellen zijn opgetrokken uit eternietplaten of betonplaten. Een bijzondere categorie is de stookhuisjes die werden gebruikt om het bollenland net warm water te verwarmen, zodat de bloemen eerder in bloei kwamen. 

3.0 XL Bloembollen 5 M. van Waveren en Zn Pastoorslaan Hillegom JZ kleinBollenarbeiders

De schaftschuurtjes waren bepaald geen luxe kantines. De bollenarbeiders van toen zullen met gemengde gevoelens terugdenken aan de schaftketen waarin ze hun brood opaten. In de meeste schuurtjes waren alleen wat planken langs de wand getimmerd of er stonden houten kistjes met juten zakken erop. Soms stond er wat afgedankt meubilair in of brandde er een houtkachel, maar in de meeste schuurtjes was het steenkoud en gierde de wind door de kieren. Meestal was er een stukje afgeschut voor een plee, maar een poepdoos boven de sloot volstond ook.

Foto Landschuurtje Leeweg bij no. 19 Noordwijkerhout Foto Werkgroep Bollenerfgoed klLandschuurtjes in gevaar

Sinds de mechanisatie en de invoering van het regenpak en de toiletwagen hebben de landschuurtjes hun functie verloren. Ze worden meestal niet meer onderhouden, zijn een speelbal van de jeugd en van de elementen. Ze staan in de weg voor de kweker, die er met de een grote trekker omheen moet manoeuvreren. De bouwkundige staat van veel schuurtjes is slecht. De houten gebouwtjes zijn scheefgezakt, de stenen schuurtjes hebben dichtgetimmerde ramen en de deuren en kozijnen zijn vaak geheel verdwenen. Dakpannen liggen eraf en de buitenkant is volgespoten met graffiti. Zonder onderhoud worden het ruïnes die afbreuk doen aan het mooie bollenland eromheen.

Vooral de laatste decennia is het hard gegaan met de achteruitgang en zijn veel landschuurtjes verdwenen. Als we niet oppassen staat er straks niet één meer overeind. Dat zou ontzettend jammer zijn, want het landschap verarmt erdoor. Dit kleine bollenerfgoed brengt door zijn aanwezigheid diepte in het landschap; ze bepalen de schaal van wat je ziet. De landschuurtjes zijn gegrift in het landschap van ons geheugen en je mist ze pas als ze er niet meer zijn.

Inventarisatie landschuurtjes

Daarom is de Werkgroep Bollenerfgoed van het CHG in 2016 begonnen aan een inventarisatie van alle nog bestaande landschuurtjes. Van alle schuurtjes zijn tekeningen en foto's gemaakt en is een precieze beschrijving gegeven. Uiteindelijk vonden we er 43 terug, maar tijdens het inventarisatiewerk werden er daarvan 8 afgebroken en stortte één schuurtje in tijdens een storm. In totaal staan er nu dus nog 34 landschuurtjes in de bollenvelden. Het CHG heeft nu van van alle landschuurtjes beoordeeld hoe waardevol ze zijn voor de cultuurhistorie van de Duin- en Bollenstreek, hoe hun technische staat en ligging is en in hoeverre ze geschikt zijn voor een nieuwe bestemming.

Impressie KCCM2Bulbs & Breakfast

Sinds 2016 heeft het CHG overleg gevoerd met de Greenport OntwikkelingsMaatschappij (GOM) en met de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek over manieren voor behoud en bescherming, beleving en benutting van de landschuurtjes. Dat heeft geleid tot het reddingsproject "Renovatie en hergebruik Landschuurtjes", dat in maart 2020 van start is gegaan en dat nu steun krijgt van de overheid.
Het is de bedoeling dat twee landschuurtjes aan de Leeweg in Noordwijkerhout en een landschuurtje aan de Rijnsburgerweg in Voorhout worden opgeknapt. Als de vergunningen rond zijn, worden dit jaar drie landschuurtjes gerenoveerd en geschikt gemaakt als eenvoudige overnachtingsmogelijkheid. Dan kunnen ze onder het motto Bulbs & Breakfast gebruikt worden als overnachtingsplek voor wandelaars, fietsers en toeristen.
Zie ook: https://bollenschuren.nl/nieuws/nieuws/11-nieuws/63-nieuws-26

Rapport en kaart

Download hier het totale Inventarisatierapport "Landschuurtjes in de Duin- en Bollenstreek" (153 pagina's, 3,5 mB).
Er is ook een handig Totaaloverzicht van alle 42 geïnventariseerde landschuurtjes (8 pagina's, 850 kB).
Alle landschuurtjes zijn ingetekend op de kaart van het Wandelnetwerk Duin- en Bollenstreek.

Cover rapport LS 2020

     Landschuurtjes Verkort overzicht 2020 afb  Kaart IMG 9043 uitsn met 43 erbij